Origineel gepubliceerd bij Tertio.
AI grijpt in op arbeid, oorlogvoering, menselijke relaties, waarheid en macht. Ik kan me geen Jezus voorstellen die onverschillig zou blijven voor die impact.
Maar begin in een evangelische kerk over AI en vaak volgt stilte. De opmerking dat je te werelds bezig bent. Dat je het beter aan specialisten overlaat. Of een Bijbelvers. Alsof atheïsten de wereld mogen verklaren en christenen alleen nog over geloof mogen spreken.
Dat schrijf ik niet als een buitenstaander. Ik dien in een evangelische kerk, vind er een warme gemeenschap, voer er boeiende gesprekken en ben aan die kerk gehecht. Juist daarom valt de stilte rond AI me op.
Waarom praten we hier zo weinig over?
Daar zijn begrijpelijke redenen voor. AI is complex en verandert snel. De technologie heeft ook duidelijke voordelen. En weinig kerkleden hebben de tijd om alle ontwikkelingen te volgen.
Toch verklaart dat de stilte niet volledig. Kerken spreken wel over andere ingewikkelde onderwerpen. Over racisme, migratie, armoede, seksualiteit, verslaving en machtsmisbruik. Daarvoor wordt een spreker gezocht, een conferentie georganiseerd of een cursus gegeven.
AI valt tussen de stoelen.
Evangelische kerken organiseren vaak rond groepen en rollen: vrouwen, mannen, leiders, koppels, gevangenen en jongeren. De nadruk ligt op bekering, herstel, discipelschap en het persoonlijke leven met God.
Protestantse kerken organiseren vaker rond gemeenteopbouw en maatschappelijke thema’s zoals armoede, migratie, klimaat, vrede en racisme. Katholieke gemeenschappen werken vanuit sacramenten en levensfasen, maar ook via scholen, zorginstellingen en sociale organisaties.
Elke denominatie heeft zo haar blinde vlekken en loopt het risico in haar eigen soort bubbel terecht te komen.
AI past niet binnen één vertrouwde categorie. Ze is geen doelgroep, maatschappelijk actiethema of afzonderlijk moreel probleem. Er is niet één zichtbare machthebber, één duidelijk slachtoffer of één conflict waarover de kerk een standpunt kan innemen. De macht is verspreid over bedrijven, systemen en alledaagse toepassingen. Zo snijdt AI dwars door alle categorieën heen.
AI herschikt de verhoudingen
Als christenen zijn we in de wereld, maar niet van de wereld. We nemen de logica van onze tijd dus niet klakkeloos over. Maar we moeten die logica wel eerst begrijpen om haar te kunnen toetsen, begrenzen en waar nodig weerstaan.
AI beïnvloedt nu al werving en ontslag, en zal het karakter van veel werk nog ingrijpend veranderen. Ze wordt door bedrijven en overheden gebruikt om mensen te volgen, profielen over hen op te bouwen en beslissingen over hen te nemen. Ze verandert welke kennis zichtbaar wordt, hoe oorlog wordt gevoerd en welke beslissingen mensen nog zelf nemen. Ze concentreert macht bij Big Tech, waar economische macht doorvloeit naar politieke en militaire invloed. En ze verschuift ons vertrouwen verder van mensen naar machines. Daarmee verandert ze ook relaties: mensen zoeken troost en bevestiging bij chatbots die altijd beschikbaar zijn en zelden werkelijk tegenspreken. Dat zijn geen technische randvragen. Het raakt arbeid, waarheid, macht en menselijke verbondenheid.
Jezus sprak niet alleen over het innerlijke leven. Hij sprak over loon en bezit, over schuld en kwijtschelding, over wie werd uitgesloten en wie zijn macht misbruikte. Hij klaagde onrecht aan, confronteerde machthebbers en spaarde huichelaars niet. Hij zag ook hoe religieuze, economische en politieke verhoudingen op mensen drukten. Precies die verhoudingen worden door AI herschikt. Wie gelooft dat Jezus’ woorden ergens over gingen, kan moeilijk volhouden dat deze nieuwe technologie hem niet aangaat.
AI ontwapenen
Dat het anders kan, laat de paus zien. Leo XIV publiceerde in mei 2026 Magnifica Humanitas, over de menselijke waardigheid in het tijdperk van de artificiële intelligentie. Hij verbond zijn naamkeuze bewust met Leo XIII, die met Rerum Novarum de sociale vraag van de industriële revolutie aanpakte. Zoals de industrialisering toen de verhouding tussen arbeid en kapitaal hertekende, doet AI dat vandaag opnieuw. In zijn encycliek koppelt Leo XIV menselijke waardigheid rechtstreeks aan machtskritiek. AI moet de mens dienen zonder hem te beheersen. Daarom spreekt hij over het ontwapenen van AI: haar losmaken van militaire en economische overheersing, en van cognitieve en politieke dominantie. Geen autonome wapens die zelf over leven en dood beslissen. Geen wedloop waarin een handvol bedrijven de technologie bezit. Geen technische macht die zich het recht toe-eigent om te bepalen hoe mensen samenleven. Technologie is niet neutraal wanneer ze macht concentreert, menselijke beslissingen overneemt en verandert hoe mensen elkaar nodig hebben.
AI ontwapenen betekent niet dat we technologie afwijzen, maar dat we voorkomen dat ze mensen en samenlevingen gaat beheersen.
Begrijpen wat ons vormt
Een kerk die de wereld wil dienen, moet weten welke systemen die wereld en de mensen daarin vormen. Een Bijbelvers kan richting geven, maar ontslaat ons niet van de opdracht te begrijpen wat er gebeurt. Wie de machten van zijn tijd niet bestudeert, wordt erdoor gevormd zonder ze te herkennen. Kerken hoeven niet te wachten tot ze alle antwoorden hebben. Ze kunnen beginnen door de vragen op tafel te leggen.